"Zo als een zadel moet zitten"
GEVOLGEN SLECHT PASSEND
ZADEL SOMS DESASTREUS
Veel ruiters en amazones menen dat ieder zadel zomaar op ieder paard past.
Maar stel je voor dat mensen allemaal dezelfde schoenen zouden moeten dragen. Die zouden net zo ongelukkig zijn als veel paarden vandaag de dag.' Dit zegt A.van Triest,zadelmaker te Meppel.
Zijn gedachten goed en 'ouderwetse' werkwijze stuiten op nogal wat onbegrip in de paardenwereld.
Mensen kijken me vaak raar aan als ik zeg dat een slecht pas- send zadel de oorzaak kan zijn van drukkingen, problemen met rug en lendenen, het wegvallen van de bespiering, gedragsproblemen, het verschuiven van ruggewervels en kreupelheid. Men is zo weinig bekend met deze problematiek dat een ruiter, wanneer het zadel pro- blemen blijkt op te leveren, soms eerder geneigd is om het paard weg te doen, dan om een ander zadel aan te schaffen.'
Het feit dat de vakkennis de laatste decennia grotendeels verloren is gegaan, is voor de paarden van nu funest, meent van Triest. 'Als je in de winkel een zadel wilt kopen, krijg je met een verkoper te maken en niet met een zadelmaker. Zo is dat nu eenmaal.
Het zadel wordt op een bokje gelegd, u mag er even op plaatsnemen en als het lekker zit. is het goed. Vroeger ging dat anders. Wist u bijvoorbeeld dat er op elk zadel een maat staat die precies vertelt of het zadel van uw keuze wel of niet geschikt is voor uw paard?
Net als bij een paar nieuwe schoenen. Als mensen bij mij een zadel willen kopen zeg ik: 'Dat is goed, maar dan moet u de volgende keer het paard meenemen.
Het eerste wat ik dan doe is de maat van het paard opmeten.
Dit is een van de vele dingen die Aart van Triest van zijn vader heeft geleerd. Zijn vader leerde het weer van zijn opa. En die heeft het weer van de zadelmakers die werkzaam waren. Het belang van een zadel dat goed past, wordt ennorm onderschat.
Men denkt het allemaal zelf wel te weten en zelf wel te kunnen .
Maar de hasiskennis en praktijkervaring. die bij ons van vader op zoon is overgedragen ontbreekt.
Zowel bij de ruiters als hij veel personen die zich beroepshalve met het zadelmaken bezighouden.
Dat leidt tot heel veel problemen. Ik profiteer van wat ik van mijn vader en mijn opa heb geleerd.
Met die verworven kennis probeer ik nu mensen aan het denken te zetten.
Want ik hoor genoeg dingen, waarvan ik denk: waar ha'len ze het vandaan!'
Abracadabra
Er kan veel verkeerd gaan als we een zadel opleggen.
Van Triest: 'Om te beginnen liggen de meeste zadels te ver naar voren. De zweetbladen mogen niet tegen of op de schouderbladen rusten: dat doen ze bijna altijd.
Het paard wordt daardoor gehinderd in de voorwaartse beweging.
Het zadel moet op de rug liggen, met de schoft vrij en de zweetbladen achter de schouders.
Verder zijn de meeste zadels te smal.
Daardoor knijpen ze bij de schoft. Als gevolg daarvan wordt de doorbloeding belemmerd, de bespiering bij de schoft valt weg en wervels worden weggedrukt.
Talloze paarden en pony's hebben op die plek dan ook veel pijn.
Veel paarden worden verkeerd aangesingeld. Dat komt door de ingeburgerde opvatting dat de singel een handbreedte van de oksel af moet liggen.
Maar dat is per paard verschillend. leg eerst het zadel op de juiste plek en singel dan recht naar beneden aan.
Die handbreedte is een minimummaat en als je die aanhoudt, trekje het zadel bij de meeste paarden naar voren en dan ligt het dus weer verkeerd. Er is een manier om te controleren of het zadel goed ligt.
Als de stijgbeugelriem na het afstijgen recht over het midden van het zweetblad naar beneden loopt , ligt het zadel op de goede plek.
Vaak ligt de stijgbeugelriem schuin naar voren of schuin naar achteren over het zweetblad.
Dan moet je laten na kijken wat er aan de hand is.
11/94 De zadelkussens moeten over de hele lengte dragen en in de lengterichting moeten ze recht zijn.
Ook dat kun je zelf controleren 'door het zadel op de kop te houden en een liniaal of latje op
het kussen te leggen van voor naar achter dus.
Veel kussens blijken dan niet recht maar rond te zijn, waardoor ze dus niet over de hele lengte
dragen. Vaak ook zijn ze te hard en veel te dik opgevuld.
Een nieuw zadel moet na twintig rijuren worden bijgelegd.
Gebeurt dat niet dan rijzen. om aan te geven hoe nauw dat luistert, al na een maand of twee de
eerste problemen. En dan te bedenken dat er vele jarenlang met een zadel wordt gereden zonder dat er naar die dingen wordt gekeken.
Zo zijn er nog veel meer dingen die je moet weten om goed passend zadel voor je paard te vinden en om problemen te voorkomen.
Bijna iedereen die hier voor het eerst komt. snapt niet waar ik moeilijk over doe.
Maar al snel gaan ze anders tegen die dingen aankijken. Sommige mensen blijven het abracadabra
vinden, maar die willen niet ook niet begrijpen.
Die doen liet liever met de informatie die, in de regel, onvoldoende is en niet deugt.
De bewijzen daarvoor zie ik dagelijks.
Verstelbaar zadel
Mensen die bij Van Triest een nieuw of ander zadel willen kopen, krijgen een advies. Ik bekijk het paard eerst, meet het op en geef een advies.
Grote merknamen zeggen me niets.
Ik lever een zadel dat l00% goed gevuld is en dat goed ligt.
Dat is: recht op het paard met het diepste punt in het midden van het zadel.
Als het zadel twintig uur gebruikt is. wordt het bijgelegd. Zonodig kan het ook eerder.
Je moet het zien als de noodzakelijke service beurt, net als bij een auto.
Daarna is een of twee keer controleren genoeg.
Voorwaarde is dat het paard volgroeid is en dat zich geen 'bijzondere omstandigheden'. zoals vermagering of juist groei van de spieren. voordoen.
Over de verstelbare zadel, die je smaller of breder kunt zetten. zegt Van Triest: 'Ik hoor daarover veel klachten. maar die zijn ongegrond. Dat zadel is goed, alleen de mensen kunnen niet met het systeem om gaan.
En waar is op zo'n moment degene die helpt om het zadel wel goed af te stellen, om ervoor te zorgen dat het wel goed ligt'?
Waar is de deskundige, de vakman die liet zadel bijlegt als dat nodig is'?
Ineen bij het zadel horende brochure wordt gesuggereerd dat deskundige hulp niet nodig is.
Maar de praktijk wijst anders uit!
Ook paarden die met een verstelbaar zadel worden gereden. hebben vaak last.
Het is elke keer hetzelfde liedje. De kennis, de deskundigheid ontbreekt, da't is het grote eu-
vel. Overigens is liet niet de bedoeling dat je zo'n verstelbaar zadel op verschillende paarden
gebruikt. Eigenlijk moet elk paard zijn eigen zadel hebben.
De zadelkussens gaan zich namelijk vormen naar de rug van het paard.
Dat systeem van verstelbaarheid is ervoor de juiste boom-maat in te stellen en eventueel te
corrigeren.'
'Als een zadel van mij een tijdje in gebruik is. wil ik weten hoe liet bevalt. Ik wil weten wat
de ervaring van de ruiter is. maar ook hoe het paard erop reageert.
In de regel wordt het paard toegeeflijker en krijgt de ruiter meer plezier in het rijden.
PRAKTIJK
Die resultaten vertellen mij dat ik op de goede weg ben. Het voelt ook goed om te worden erkend
door mensen die. net als ik. serieus met het vak of met de paardensport bezig zijn.
Desondanks voel ik me wel eens eenling tegen 'de grote rest`'Die 'grote rest',
wordt steeds groter en eenlingen worden schaars. Dat waren ze al in de jaren vijftig toen liet
paard uit het straatbeeld en de akkers verdween.
Maar toen,midden in de de jaren 1970, de belangstellig voor het paard voor sport en recreatie
weer toenam. waren echt heel weinig mensen die iets van het zadelmaken afwisten over.
Het gevolg was dat mensen zich bepaalde kennis gingen aanmeten, die ze niet hadden en daar is een hoop narigheid uit voortgekomen.
Overigens bellen mensen soms spontaan op en zeggen 'Ons paard gaat steeds beter presteren sinds we dat zadel van u gebruiken' en'Ik heb nog nooit zo lekker gezeten'. Dat zijn natuurlijk leuke dingen.
Maar het blijft zaak alles goed in de gaten te houden.'
Doorverwijzen
'De meeste paarden die ik zie. zijn niet in orde.
Dat betekent dat je met en ander zadel niet ineens van alle problemen af bent.
Zo heeft een paard van drukkingen nog en half jaar tot een jaar last. Meestal gaat een paard
dat een ander zadel krijgt aangemeten,groeien. Een paard lijdt niet van dragen.
wel van drukken. Zodra die last weggenomen is komen er weer spieren op rug en schoft en gaat
het dier in zijn geheel beter functioneren.
Het kan de ruiter beter dragen en de aangesterkte spieren kunnen het skelet beter bij elkaar
houden, zodat ook dat minder mankementen zal vertonen.
In principe blijft van Triest bij zijn 'leest'. Maar als hij problemen constateert die hij niet
kan oplossen. zal hij mensen doorverwijzen.
'Alles hangt met alles samen. Als een paard mondproblemen heeft of verkeerd voer krijgt, zal dat
zijn weerslag hebben op de conditie en de spieropbouw.
Zit het dier aan alle kanten vast, dan zal het eerst door een persoon die op dat gebied vakkundig
is. behandeld moeten worden.'
Concessies
Problemen met zadels, en ook met tuig, komen van hoog tot laag en in alle diceplines voor.
'Ook aan de top kan het allemaal veel beter. Op zich wordt de laatste jaren wel meer zorg aan
de paarden besteed. Men denkt meer na over de juiste voeding. Heeft een paard ergens last van dan komt er al gauw een fysiotherapeut aan te pas.
Maar ik zie nog steeds rare dingen. Het gebruik van allerlei 'wondermiddeltje' bijvoorbeeld.
Dat zijn in werkelijkheid lapmiddelen. Er wordt van alles onder de zadels gelegd om problemen te verhelpen.
Of beter gezegd: te verdoezelen. Want de verlichting is tijdelijk en de oorzaak wordt niet
weggenomen
Bovendien kunnen irritaties, allergieën en ontstekingen ontdaan, doordat de huid niet meer kan
ademen.
Weet u, in deze tijd koopt men wat men mooi vindt en men gebruikt het zadel dat het lekkerst zit.
Dat is alleen bijna nooit het zadel wast het beste op de paarden rug ligt.
'Een zadels een commersicieel artikel geworden.
Daarmee zijn er concessies aan de kwaliteit gedaan.Er worden zadel verkocht met een diepe zit
Dat geeft de amazone of ruiter het idee vaster in het zadel te zitten.
Maar voor' zo'n zit moet zoveel aan de zadelboom worden vervormt, dat het gewicht niet wordt
verdeeld.De rug van het paard wordt daardoor verkeert belast. het zadel gaat drukken in plaats
van dragen' en dan zijn we weer in het bekende cirkeltje beland.
De zitmaat is het belangrijkste worden ten koste van
de 'fitmaat', die zegt of".'zadel wel of niet past.
Overgins is dit niet alleen ongelukkig voor het paard.Ook veel nek en rug klachten van de
amazone of ruiter worden veroorzaakt,door een slecht liggend zadel.
Het komt zelfs voor dat bekkens ontwricht raken.'
'Door de commercialisering is men gaan maken wat het publiek wil.
Zoals heelgrote knie- en dijwrongen, die de ruiter extra steun moeten geven. Vroeger was het een schande als je zulke wrongen op je zadel had.
Want dat betekende dat je niet kon rijden.
Gelukkig zie je dat zadelmakers op eerdere opvattingen terugkomen en dat ook fabrikanten
terugkeren naar het 'oude'. Kennelijk was dat toch allemaal niet zo verkeerd.
Vooruitgang
Desondanks wordt Van Triest door het grote publiek nogal eens uitgemaakt voor een ouderterwets iemand, die tegen de vooruitgang zou zijn.
'De vooruitgang', mompelt Van Triest En hij vervolgt gedreven 'Ik denk dat de beroeps kennis aan herwaardering toe is .
De problemen van nu waren er lOO jaar geleden ook al. Maar wat is het verschilt'
Tegenwoordig worden veel zadels gerepareerd door personen die voor zadelmaker doorgaan.
Maar als je dan je zadel terug krijgt, blijkt vaak dat er heel ondeskundig mee omgegaan is.
Vroeger was dat anders. Toen kon je in principe rekenen op vakwerk.
lk denk dat de zadelmakerij zich alleen op zo'n basis verder kan ontwikkelen.
Dat is voor mij vooruitgang.'Mensen die voor advies bij me komen vinden vaak dat ik zoveel nieuwe dingen vertel.
Maar er is zoveel verloren gegaan.
Een nieuwe weg ben ik in elk geval niet ingeslagen. die weg lag er altijd al.
Alleen ben ik niet van dat pad afgeweken.'
Op zijn duvel geven
In zijn carrière als zadelmaker is Van Triest, tot zijn verbazing ,al de raarste dingen tegen-
gekomen:Stro,hooi textielafval,glasvezel,poetskatoen en paardenstaarten.
Ik ben zelfs een afgebroken machinenaald in een tegengekomen.
Hoe vaak het niet voorkomt dat er met een mes in de kussenbodems zijn gesneden.
Dan is het makkelijker opvullen, omdat je dan het zadel niet hoeft los te halen.
En dat heeft als voordeel dat je niet bang hoeft te zijn dat je het zadel daarna misschien niet
meer in elkaar kunt krijgen.
Wie zo te werk gaan, kun je natuurlijk geen zadelmakers meer noemen. dat zijn beunhazen.'
Het is altijd erg druk in de winkel annex werkplaats van zadel- en tuigmakerij Van Triest & Zo.,
gelegen aan een smalle gracht in het centrum van MeppeL Het bescheiden voorkomen van de
winkel/werkplaats doet niet vermoeden dat een enorme schat aan vakkennis en ervaring achter de kleine geveltjes schuilgaat De winkel is overvol en in de werkplaats liggen, staan en hangen
overal zadels, tuigen, hoofdstellen en paardekens. De hele dag is het een komen en gaan van
mensen.
Gewone mensen, maar ook 'grote jongens'.'Maar daar wil ik het verder niet over hebben', zegt
van Triest
De kleintjes worden hier toch net zo als de groten geholpen dat maakt voor ons geen verschil.'
Meppel heeft in het verleden heel wat zadel- en tuigmakerijen gekend Van Triest en zoon is
daarvan als enige overgebleven. 'Ik doe het natuurlijk niet doelbewust, maar, het gebeurt nog
steeds dat ruiters van hun zadelmaker naar mij overstappen. Dit komt gewoon doordat ze zoveel
slechte ervaring hebben meegemaakt' Van Triest wordt onderbroken door de enorm luide deurbel:
er is een klant
Die heeft zijn dochter van elf en een praktisch nieuw ponyzadel. Dat problemen oplevert bij zich.
De pony staat buiten op de trailer. 'Mijn dochter en haar zusje worden steeds door pony
afgegooid', vertelt de man,al twee keer ben ik naar de winkel teruggeweest waar ik het zadel heb.
Daar hebben ze het gerepareerd. Maar het is sindsdien niet heter geworden.
Ik heb de pony, laat ik eerlijk wezen, een paar keer op z'n duvel gegeven, zo reageer je dan.
Maar ik voel dat dat de oplossing niet is en daarom ben ik nu hier.
Van Triest gaat mee naar buiten om de pony te bekijken en op te meten.
'Het zadel drukt bij de Schoft' het is veel te smal en het draagt niet om dat de kussens niet
goed zijn gevuld', concludeert van Triest .De pony heeft veel pijn, daar om reageert hij zo.
Terug in de werkplaats snijdt van Triest het zadel los en constateert een beetje ontdaan dat
nog veel meer mis is met het zadel en dat er 'ondeskundig' mee omgegaan is.
Op de vraag wat hij kan doen of adviseren antwoordt Van Triest hoofdschuddend:“Het zadel terug brengen en een goed zadel voor de pony kopen.”
Zadelmakerij van Triest & Zoon Sluisgracht 10/11 7941BV Meppel (1) bijleggen =er voor zorgen dat de kussens zodanig gevuld zijn dat het zadel goed ligt
Dit artikel stond in de hoefslag nummer 11 in 1994.
Door een dame van draf en ren ben ik hieraan gekomen en vindt dit zo belangrijk dat ik de mensen van het blad de Hoefslag na aan het hart heb gelegd dit op internet te zetten en
heb erbij gezegd dat ik dat ook zou doen.