De tachtigjarige oorlog (1568 - 1648).

Filips de tweede probeert in Nederland het protestantisme uit te roeien. Hij maakt daarbij gebruik van de Spaanse inquisitie die zo'n 1100 doodvonnissen tegen 'ketters' velt. In 1567 komen de protestanten in opstand. Filips stuurt een leger (onder leiding van de Hertog van Alva). Daarmee begint de tachtigjarige oorlog die uiteindelijk resulteert in de zelfstandigheid van de Noordelijke Nederlanden (het huidige Nederland). De zuidelijke Nederlanden blijven geregeerd door Spaans-Habsburgse en in de 18de eeuw Oostenrijks-Habsburgse vorsten.

1568: graven Egmond en Horne onthoofd.
Willem van Oranje brengt voor eigen rekening in Duitsland een leger op de been en valt de Nederlanden binnen. Ondanks een overwinning in de Slag bij Heiligerlee, waar zijn broer Adolf sneuvelt, mislukt de veldtocht. In mei laat Alva, inmiddels landvoogd, uit vergelding de graven Egmond en Horne onthoofden op de Grote Markt in Brussel.

1572: de Watergeuzen veroveren Den Briel.
Een vloot van Watergeuzen bezet op 1 april het Hollandse stadje Den Briel. Deze inname betekent een nieuwe impuls voor de opstand. Diverse Zeeuwse en Hollandse steden kiezen partij voor Oranje. In juli volgt te Dordrecht de eerste zelfstandige vergadering van de Staten van Holland. Het Spaanse gezag slaat spoedig terug.

1573: Kenau Simonsdochter Hasselaar.
Haarlem valt in juli weer in Spaanse handen, ondanks de inspanningen van de legendarische volksheldin Kenau Simonsdochter Hasselaar. Alkmaar weet zich in de nazomer staande te houden ("Bij Alkmaar begint de victorie'). In december begint het eerste beleg van Leiden.

1574: beleg van Leiden.
Inval door Oranje-leger in Limburg, om de Spanjaarden bij Leiden weg te lokken. Dat lukt, maar de Slag op de Mokerhei die volgt, wordt een grote mislukking. De Spaanse troepen keren spoedig terug voor het tweede Beleg van Leiden. Doorgestoken dijken verdrijven de Spanjaarden op 3 oktober uit hun schansen.

1576: pacificatie van Gent.
Pacificatie van Gent, waarbij de Staten-Generaal van de Nederlandse gewesten zich aansluiten bij de Hollands-Zeeuwse opstand.

1579: de Unie van Atrecht en Utrecht.
De zuidelijke gewesten Artesië en Henegouwen beloven, in de Unie van Atrecht, het katholieke Spaanse gezag weer te erkennen. In reactie hierop sluiten een aantal noordelijke gewesten samen met enkele Vlaamse en Brabantse steden de Unie van Utrecht, waarin zij aankondigen de strijd tegen de Spanjaarden voort te zetten. In deze twee unies ligt de kiem van de scheiding tussen de noordelijke en de zuidelijke Nederlanden.

1580: Filips II doet Willem van Oranje in de ban.
Wie Willem van Oranje (Willem de Zwijger) vermoordt, wordt 25.000 gulden en verheffing in de adelstand in het vooruitzicht gesteld. Oranje verdedigt zich in een felle verklaring, de Apologie, waarin hij formeel de trouw aan de Spaanse koning opzegt.

1581: het Plakkaat van Verlatinge.
Zeven noordelijke gewesten besluiten de Spaanse koning niet langer te erkennen. Zij leggen dit besluit vast in het Plakkaat van Verlatinge.

1584: Willem van Oranje vermoord.
Willem van Oranje wordt op 10 juli in Delft vermoord door Balthazar Gerards, een fanatieke katholiek.

1585: calvinisten vluchten naar het noorden.
Antwerpen valt weer in Spaanse handen. Tienduizenden calvinisten vluchten naar het noorden: een belangrijke impuls voor de Hollandse steden, met name voor Amsterdam. Prins Maurits, zoon van Willem van Oranje, 18 jaar, wordt stadhouder van Holland en Zeeland.

1588: Johan van Oldenbarneld en Prins Maurits.
Nadat nieuwe landsheren (de Franse Hertog van Anjou en de Engelse Graaf van Leicester) geen succes zijn gebleken, besluiten de Zeven Verenigde Nederlanden zonder vorst, als republiek, hun verbond voort te zetten. Johan van Oldenbarnevelt, de raadpensionaris (hoogste ambtenaar) van de Staten van Holland, ontwikkelt zich tot een krachtige politieke leider. Prins Maurits blijkt een groot militair strateeg. In de zomer vormt Filips II een Armada die de Engelse koningin Elizabeth I en de opstandige Nederlandse gewesten een gevoelige klap moet toebrengen. De Spaanse zeevloot lijdt een smadelijke nederlaag.

1590: het turfschip van Breda.
Het tij keert voor de Republiek, nadat de Spanjaarden aanvankelijk grote delen van de opstandige gewesten hebben bedwongen. In maart 1590 wordt Breda veroverd, dankzij het turfschip, waarin ruim 70 militairen naar binnen worden gesmokkeld die de stadspoorten openen. Verovering van diverse steden volgt.

1598: dood van Filips II.
Het bewind over de Nederlandse gewesten laat hij na aan zijn dochter Isabella, gehuwd met aartshertog Albrecht van Oostenrijk.

1600: de slag bij Nieuwpoort - gouden eeuw.
Op aandringen Van Oldenbarnevelt probeert Maurits' leger Duinkerken te bereiken om kapers uit te schakelen. Dat lukt niet, ondanks zijn overwinning op Spaanse troepen bij het West-Vlaamse Nieuwpoort. Maurits, die vooraf had geprobeerd deze veldtocht af te houden, keert woedend terug in de Nederlanden: het begin van de verwijdering tussen hem en de raadpensionaris. Gouden Eeuw, economische en culturele bloeitijd in de Republiek die grote politieke macht heeft.

1602: de Verenigde Oostindische Compagnie.
Oprichting van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) voor de handel op Azië.

1609-1621: het Twaalfjarig Bestand.
De Republiek sluit een Twaalfjarig Bestand met de Habsburgse vorst, zeer tegen de zin van Maurits. Rondom Oldenbarnevelt en Maurits vormen zich facties. Hun tegenstelllingen worden aangewakkerd door een godsdienstig dispuut tussen de Leidse hoogleraren Arminius (Remonstranten) en Gomarus (Contra-Remonstranten).
Oldenbarnevelt kiest de zijde van Arminius, Maurits van Gomarus. Een burgeroorlog dreigt.

1618: de Dordtse synode.
Op de Dordtse synode, bijeengeroepen door de Staten-Generaal, wordt het theologische dispuut beslecht ten gunste van de Contra-Remonstranten. Tevens valt het besluit de bijbel uit de Hebreeuwse en Griekse grondteksten te vertalen in het Nederlands. Deze Statenvertaling, die in 1637 klaar is, krijgt grote betekenis voor het Nederlandse protestantisme, de Nederlandse cultuur en de Nederlandse taal.

1619: Van Oldenbarneveld onthoofd.
Oldenbarnevelt, gearresteerd in augustus 1618, wordt in mei 1619 onthoofd op het Binnenhof in Den Haag. Zijn medestander Hugo de Groot, vooraanstaand rechtsgeleerde, pensionaris van Rotterdam, wordt veroordeeld tot levenslange detentie op Slot Loevestein. In 1621 ontsnapt De Groot in een boekenkist.

1621: de West Indische Compagnie.
Oprichting van de West-Indische Compagnie, voor de handel op Amerika.

1625: dood van prins Maurits.
Zijn broer Frederik Hendrik volgt hem op: een groot talent in politieke en militaire zaken. In Den Haag houdt hij, met zijn echtgenote Amalia van Solms, op bijna vorstelijke wijze hof, onder meer aan het Binnenhof en in het nieuwgebouwde paleis Huis ten Bosch.

1626 e.v.: reeks veroveringen van Frederik Hendrik.
Samen met zijn neef Ernst Casimir, stadhouder van Friesland en Groningen, begint Frederik Hendrik een succesvolle reeks heroveringen, waarbij zij het noorden van Brabant en delen van Zeeuws-Vlaanderen en Limburg aan de Republiek weten toe te voegen.

1628: Piet Heyn.
Vlootvoogd Piet Heyn maakt bij Cuba een Spaanse zilvervloot buit.

1632: verovering van de zuidelijke Nederlanden.
Frederik Hendrik onderneemt pogingen de Zuidelijke Nederlanden te veroveren. Venlo en Roermond komen moeiteloos in zijn handen, maar Maastricht moet eerst worden belegerd. Den Bosch was al twee jaar eerder veroverd (in 1629).

1637: verovering van Breda.
Frederik Hendrik neemt Breda in, zijn laatste verovering in de zuidelijke Nederlanden. De grenzen van het latere Koninkrijk der Nederlanden beginnen zich af te tekenen.

1639: de Armada.
De Spaanse koning vormt een tweede Armada. Het wordt, evenals de eerste keer (in 1588), een grote mislukking. Admiraal Maarten Harpertsz. Tromp verslaat de Spaanse vloot.

1647: overlijden Frederik Hendrik.
Frederik Hendrik overlijdt. Zijn opvolger, Willem II, sterft in 1650.

1648: Vrede van Munster.
De vrede van Munster betekent het einde van de Tachtigjarige Oorlog. De Spaanse koning erkent de 'Verenigde Nederlanden' als vrije en soevereine staat.