De Bourgondiërs (1400 - 1500)

In West-Europa ontwikkelt zich omstreeks 1400 een nieuwe machtsfactor: de Hertogen van Bourgondië, die hun plaats opeisen tussen het Franse koninkrijk en het Duitse rijk. Centraler bestuur - met pogingen eenheid te brengen in rechtspraak en financiën - en belangrijke impulsen voor het culturele (hof)leven kenmerken deze periode. Doel van de Bourgondiërs in de tweede helft van de 15de eeuw is een koninkrijk te vestigen, van de Waddenzee tot Bourgondië. Voor de burgers vormden de late middeleeuwen een moeilijke periode. Er was sprake van overbevolking en elke toevallige misoogst leidde tot grote hongersnood. De vele oorlogen van de Bourgondische hertogen zorgden ervoor dat oogsten regelmatig werden vernietigd of opgeëist. Bovendien werd in de late middeleeuwen bijna elke generatie geconfronteerd met een grote pestepidemie. Alleen de periode 1440-1470 (de tweede helft van het bewind van Filips de Goede) was een periode van welvaart en welzijn, zonder oorlogen en honger.

1369: Filips 'de Stoute'.
Hertog Filips van Bourgondië ('de Stoute'), jongste zoon van de Franse koning, verwerft door huwelijk het graafschap Vlaanderen: het begin van de Bourgondische expansie in de Nederlanden. In 1385 liet hij zijn dochter Margaretha en zijn zoon Jan Zonder Vrees huwen met respectievelijk de zoon en de dochter van de graaf van Holland-Zeeland-Henegouwen. Deze stappen waren belangrijk bij de latere eenmaking van de Nederlanden.

1419: moord op Hertog Jan 'zonder vrees'van Bourgondië.
Jan Zonder Vrees, Hertog van Bourgondië wordt door de Armagnacs (1407) vermoord op de brug over de Yonne te Montereau. In reactie hierop sloot zijn zoon, de nieuwe hertog Filips de Goede van Bourgondië (1396-1467) een bondgenootschap met Engeland tegen Frankrijk (Verdrag van Troyes, 1420). De laatste twee landen waren verwikkeld in de Honderdjarige Oorlog en het Bourgondisch-Engelse bondgenootschap bracht Frankrijk in ernstige moeilijkheden.

1428: de 'Zoen van Delft' (zoen = verdrag).
In de Nederlanden breidde Filips de Goede het Bourgondische machtsgebied fors uit. In 1421 kocht hij het graafschap Namen. Zijn nicht Jacoba van Beieren liet hem bij de Zoen van Delft (1428) de overhand in Holland, Zeeland en Henegouwen; in 1433 vielen deze gebieden hem geheel en al toe. De hertogdommen Brabant en Limburg erfde Filips in 1433 van zijn neef Filips van Sint-Pol.

1430: Filips de Goede wordt graaf van Holland.
Hertog Filips de Goede van Bourgondië werd graaf Filips I van Holland.

1433: Filips de Goede verwerft Brabant en Limburg.
De hertogdommen Brabant en Limburg erfde Filips in 1433 van zijn neef Filips van Sint-Pol. Het hertogdom Luxemburg, dat hem herhaaldelijk was toegezegd door zijn nicht Elisabeth van Görlitz, veroverde hij in 1443. In sommige bisdommen in de Nederlanden (Utrecht, Luik, Kamerijk) wist Filips naaste familieleden tot bisschop te laten benoemen.

1435: uitvinding van de boekdrukkunst.
Omstreeks deze tijd vinden, Johan Gutenburg in Mainz en Laurens Janszoon Coster te Haarlem, bijna gelijktijdig de boekdrukkunst uit.

1464: eerste vergadering van de Staten Generaal.
De Staten-Generaal waren het overlegorgaan tussen de vorst en zijn onderdanen. De voornaamste bevoegdheid van de Staten-Generaal was de goed- of afkeuring van de belastingen, maar zij werden ook betrokken bij politieke problemen, de wetgeving en het financieel beleid. De Staten-Generaal moesten ook hun instemming verlenen bij het aantreden van een nieuwe vorst.De Staten-Generaal werden voor het eerst bijeengeroepen door Filips de Goede in 1464. Hun vuurproef was de dood van Karel de Stoute in 1477. De Staten-Generaal bleven samen en slaagden er in om een leger op de been te brengen en de Franse invallen af te slaan. Tot 1585 (de afscheiding van de Noordelijke Nederlanden) kwamen zij regelmatig samen. Nadien gebeurde dat nog slechts sporadisch tot 1634, waarna zij op één vergadering na (1725) niet meer bijeenkwamen tot 1790.

1467: Karel de Stoute.
Hertog Karel 'de Stoute' volgde zijn vader Filips de Goede op als hertog van Bourgondië.

1477: Maria van Bourgondië.
Hertog Karel de Stoute sneuvelt bij Nancy. Einde van de Bourgondische expansie. Zijn dochter Maria van Bourgondië volgt hem op maar moet de Staten-Generaal het zogenoemde Groot Privilege verlenen dat haar gezag aanzienlijk beknot. Maria is gehuwd met de zoon van de Duitse keizer, Maximiliaan van Oostenrijk. Voor de Nederlanden doemt een nieuwe episode op: de Habsburgse.

1482: Filips de Schone.
Filips de Schone (1478-1506) [= de latere koning Filips I van Spanje] volgde zijn moeder Maria van Bourgondië op en werd heer der Nederlanden (tot 1494 onder regentschap van zijn vader Maximiliaan). In 1496 huwt hij Johanna ('de waanzinnige') van Aragon Castilië.