Stadhouder Willem V.

Willem V wordt in 1748 geboren. Hij is de oudste zoon van Willem IV en Anna van Engeland. Als hij nog maar 11 jaar oud is, wordt de jonge Willem wees. Hij komt onder voogdij te staan van de Hertog van Brunswijk-Wolfenbuttel, de gouverneur van 's Hertogenbosch. In 1766, het jaar waarin Willem IV 18 jaar oud wordt, komt er een einde aan het voogdijschap van de hertog. Door het tekenen van de 'Acte van Consulentschap', bindt Willem zich echter met handen en voeten aan de Hertog die op die manier een flinke vinger in pap houdt. Op 4 oktober 1767 trouwt Willem V met Wilhelmina von Hohenzollern, een Pruisische prinses die in Berlijn geboren is. Ze krijgen drie kinderen, te weten Louise Frederike(1770), Willem Frederik, de latere koning Willem I (1772) en Frederik (1774). Wilhelmina is, zoals later zal blijken, een krachtige persoonlijkheid. Dit in tegenstelling tot de zwakke Willem V.

In 1780 breekt de vierde Engelse oorlog uit. Dit was de doodssteek voor de handel die toch al grotendeels stillag. Stadhouder Willem V wordt ervan beschuldigd dat hij er heimelijk Engelse sympathieën op na houdt. Daardoor ontstaat er een verwijdering tussen enerzijds de regenten en anderzijds het stadhouderlijk huis. In de tweede helft van de jaren tachtig maken de Patriotten (tegenstanders van Oranje) zich meester van het bestuur in de provincie Holland. Zij proberen de macht van Willem V te verzwakken door hem een aantal belangrijke functies te ontnemen. Zo verliest hij in 1785, naar aanleiding van het Oranjeoproer in 's-Gravenhage, het commando over het garnizoen aldaar. De prins reageert hierop door met zijn gezin Den Haag te verlaten en zich in Nijmegen te vestigen. Een jaar later wordt hem de functie van kapitein-generaal ontnomen naar aanleiding van de aanval van Oranjegezinde troepen op de Gelderse stadjes Hattem en Elburg.

De aanhangers van Oranje willen zich niet bij deze situatie neerleggen. Zij vinden dat de stadhouder het zich niet langer kan permitteren om in Gelderland te verblijven en zijn van mening dat hij terug moet keren naar Den Haag om zijn macht te herstellen. Willem V is echter niet bereid te gaan tenzij hij daartoe wordt uitgenodigd door de Staten van Holland. Zijn echtgenote prinses Wilhelmina besluit dan om zelf naar Den Haag te gaan. Het doel van haar reis is het herstellen van de rust en vrede en het voorkomen van een burgeroorlog tussen de Patriotten en Oranjegezinden. Op 28 juni 1787 gaat prinses Wilhelmina via Nijmegen, Tiel, Nieuwpoort en Schoonhoven op weg naar 's-Gravenhage.

De voorgenomen reis van de Wilhelmina lekt echter uit en een vrijkorps uit Gouda wacht haar op bij de Goejanverwellesluis die, wegens desertie van troepen, onbewaakt is. Zo gebeurt het dat Wilhelmina met haar gevolg wordt aangehouden en naar een vlakbijgelegen boerderij gebracht waar het vrijkorps van Gouda ingekwartierd is. Het gezelschap wordt met getrokken sabels bewaakt. 's Avonds arriveert de Commissie van Defensie die weigert de Prinses doorgang te verlenen zonder goedkeuring van de Staten van Holland. De volgende dag keert zij woedend naar Nijmegen terug waar ze een brief stuurt naar haar broer, Frederik Willem II koning van Pruisen. Door het incident bij de Goejanverwellesluis kan hij haar niet langer zijn hulp weigeren.

Frederik Willem II, koning van Pruisen, beschouwt de aanhouding van zijn zuster als een belediging en eist genoegdoening van de Staten van Holland. Op 13 september trekt een leger van 20.000 Pruisische soldaten de Republiek binnen. Het rukt met drie colonnes tegelijk op en bereikt op 15 september de eerste belangrijke vesting Vianen, die echter ontruimd bleek. Alleen vanaf het water ondervindt het leger enige tegenstand van de patriotten. Op de rivier ligt namelijk het fregatschip 'De Waakzaamheid', dat door de Commissie van Defensie voor de verdediging van Vianen was aangekocht. Door de lage waterstand ligt het echter vast, zodat het slechts onder één hoek op de naderende Pruisische troepen kan vuren. Ook elders ondervinden de Pruisen weinig of geen tegenstand van de patriotten. Op 18 september 1787 herstellen de Staten van Holland dan ook (noodgedwongen) Willem V in zijn functie van kapitein-generaal en commandant van het garnizoen te 's-Gravenhage. Twee dagen later keert hij op hun verzoek terug naar Den Haag. De patriotten ontvluchten het land, velen van hen keren echter na 1795 (de inval van de Fransen) weer terug om weer bestuursfuncties te gaan vervullen.

Op 26 juni 1794 walsen de Fransen over België. In september beleggen de Fransen, met succes, 's Hertogenbosch. Op 16 oktober capituleert Venlo, Maastricht valt na een belegering van 6 weken en op 7 november volgt Nijmegen. De overgebleven Patriotten vieren feest en dansen rond de vrijheidsbomen. Utrecht valt op 16 januari 1795 in handen van de Fransen, Arnhem op 17 januari en Nieuwersluis op de 18e. Willem V vertrekt op zondag 18 januari, geholpen door Scheveningse vissers, richting Engeland. Hij vertrekt met de woorden: 'ik ga maar ik kom weder'.

Dit is het begin van de Bataafse Republiek. De ridderschappen, en daarmee tevens de adel als geheel, worden afgeschaft. De Bataafse Revolutie stond in het teken van de vooruitgang, verlichting en de opmars der burgerij. Er was geen plaats meer voor maatschappelijke overblijfselen uit de middeleeuwen. Als in 1798 de conservatieven een staatsgreep plegen wordt Rutger Jan Schimmelpenninck door Napoleon aangesteld als ambassadeur van Frankrijk. Napoleon houdt de ontwikkelingen in zijn Bataafse vazalstaat echter zelf ook nauwlettend in de gaten. Hetgeen hij ziet, een steeds maar stijgende staatsschuld en een wankelende regering, bevalt hem geenszins. Op 4 juni 1806 wordt Schimmelpenninck gedwongen zijn ontslag als raadspensionaris aan te bieden. Een dag later roept keizer Napoleon zijn broer Lodewijk Napoleon Bonaparte uit tot de koning der Nederlanden. Hij wordt daarmee de eerste nederlandse koning.

Willem V overlijdt op 9 april 1806 te Brunswijk. Op 29 april 1858 wordt zijn stoffelijk overschot bijgezet in het familiegraf in de Nieuwe Kerk te Delft.