| | overzicht staatshoofden | | historisch overzicht | | Naar homepage |
Keizer Marcus Aurelius
Klik
hier voor een kaart van het Romeinse rijk (Romani Imperii imago,
Antwerpen: Plantijn, 1579).
Marcus Annius Verus wordt geboren op 26 april 121 als zoon van Annius Verus en Domitia Lucilla. Hij is een neef van Faustina de oudere (de echtgenote van Antoninus Pius). Marcus stamt uit een gedistingeerde familie van Spaanse origine. Zijn vader was tot drie maal toe consul en had als prefect gediend onder Hadrianus. Als zijn vader vroegtijdig komt te overlijden, wordt Marcus door zijn grootvader (die ook Marcus Annius Verus heet) opgevoed. In zijn jonge jaren legt Marcus zich toe op retoriek (welsprekendheid) en filosofie. Zijn serieuze houding en intellectuele interesses trekken al snel de aandacht van keizer Hadrianus. Als Marcus 15 wordt, arrangeert Hadrianus een verloving tussen Marcus en de dochter van zijn adoptief zoon en toekomstige opvolger, Lucius Aelius Commodus Verus.
Als deze beoogde opvolger vroegtijdig overlijdt adopteert Hadrianus Antoninus Pius zodat deze hem kan opvolgen als keizer. Dit gebeurt onder de voorwaarde dat Antoninus op zijn beurt Marcus en Lucius Verus adopteert. Het is Hadrianus' bedoeling dat zij samen Antoninus zullen opvolgen als hij overlijdt. Antoninus gaat hiermee akkoord en op 25 februari 138 vindt de officiële adoptie van de twee jongens plaats. Marcus is dan bijna 17 jaar oud en Lucius Verus net 7. Marcus' naam wijzigt bij de adoptie in Marcus Aelius Aurelius Verus. Een jaar later, in 139 wordt zijn verloving met de dochter van Aelius ontbonden en een verloving gearrangeerd met Faustina de Jongere, de dochter van zijn adoptief vader. Het huwelijk vindt plaats in 145. Ze krijgen dertien kinderen waarvan meer dan de helft al jong sterft. Van hun zoons overleeft alleen Commodus zijn kinderjaren.
De langdurige regering van Antoninus Pius is een van de meest vredige en voorspoedige perioden uit de Romeinse geschiedenis. De keizer, die afkerig is van militaire conflicten, heeft gedurende zijn gehele regeringsperiode Italië nooit verlaten. Als gevolg daarvan doet Marcus Aurelius geen militaire ervaring op. Wel is hij actief betrokken bij het keizerschap van zijn adoptief vader. In 140 en 145 is hij consul. Een taak die hij combineert met diverse priesterambten. Hij verwaarloost echter ook zijn filosofische interesses niet. Zijn leraar is Marcus Cornelius Fronto, daarnaast heeft hij ook contacten met de grote filosofen uit zijn tijd zoals Herodes Atticus, Aelius Aristides en Epictetus. Deze laatste had de meeste invloed op hem en veranderde Marcus in een stoïcijn. In 161, het jaar waarin Antoninus Pius overlijdt, viert Marcus Aurelius zijn veertigste verjaardag. Voor zijn overlijden maakt Antoninus duidelijk kenbaar dat hij Marcus Aurelius als zijn opvolger beschouwt door hem het standbeeld van Fortuna, dat in zijn slaapkamer staat, te overhandigen. Er is geen oppositie tegen dit besluit. Het eerste wat Marcus Aurelius doet is zijn geadopteerde broer, Lucius Verus, aanstellen als zijn mede-keizer. Dit conform de wens van Hadrianus. Marcus' officiële titel is vanaf dit moment Imperator Caesar Marcus Aurelius Antoninus Augustus.
In het jaar dat Marcus Aurelius keizer wordt, heerst er veel onrust in het Romeinse Rijk. Er zijn ongeregeldheden in Britannië en het gebied rond de Donau. Deze worden al snel door de locale bestuurders opgelost. De problemen in het oosten van het rijk zijn echter van een andere orde. In 162 vertrekt Lucius Verus, Marcus' adoptief broer en mede-keizer, met een leger naar Syrië terwijl Marcus in Rome achterblijft. Verus keert in triomf terug naar Rome maar zijn troepen brengen ook een pestepidemie mee naar het westen, die grote delen van het keizerrijk en ook Rome zelf teistert. Bovendien zijn er in het noorden van het rijk invallen van Germaanse stammen (de Marcomanni en de Quadi) die de Alpen over zijn getrokken. Beide keizers komen in actie en dringen de Germanen terug tot achter de Alpen.
In 169 keren ze terug naar Rome. Op de terugweg wordt Lucius Verus ernstig ziek en overlijdt. Vanaf dat moment regeert Marcus Aurelius alleen. Na een korte periode in Rome breken er opnieuw onlusten uit en wordt Marcus Aurelius weer gedwongen naar de Germaanse grensgebieden te vertrekken. Na de successen in Germanië, ontvangt hij in 172, samen met zijn zoon Commodus, de titel Germanicus. De strijd is dan nog niet gestreden. Een serie oorlogen zal hem de volgende acht jaar verhinderen voor langere tijd naar Rome terug te keren. Deze bellum Germanicum (Germaanse oorlog), zal in totaal dertien jaar duren (van 167 tot 180). Gedurende deze periode ziet hij toch kans om zijn beroemde filosofische werk Meditaties te schrijven.
In 175 wordt Marcus Aurelius zo zwaar ziek dat hij op sterven lijkt te liggen. Zijn vrouw Faustina laat in allerijl de gouverneur van Syrië, Gaius Avididus Cassius, inlichten zodat deze in opstand kan komen. De meest voor de hand liggende reden is dat zij wil voorhinderen dat haar zoon Commodus, wiens karakter zij als geen ander kent, keizer wordt. Waarschijnlijk heeft zij toen al beseft hoe rampzalig dit voor Rome zou zijn. Marcus Aurelius geneest echter en slaat de opstand neer. Faustina de Jongere overlijdt nog datzelfde jaar als gevolg van een ongeluk wanneer ze haar echtgenoot vergezelt naar een kamp bij Halala in zuid Cappadocië. Na haar dood wijdt Marcus Aurelius een tempel aan haar nagedachtenis en verandert hij de naam van de stad in Faustinopolis. Over de reputatie van Faustina bestaan veel misverstanden. Zo zou ze mensen vergiftigd hebben en het niet al te nauw nemen met de huwelijkstrouw. Ze wordt ervan beschuldigd dat ze het aanlegde met gladiatoren, zeelui en invloedrijke politici zoals de hiervoor genoemde Gaius Avididus Cassius. Feit is echter dat Marcus Aurelius haar altijd volledig vertrouwde en haar eer fel verdedigde tegen alle aantijgingen.
In 177 keert Marcus Aurelius terug naar Rome en verheft zijn zoon Commodus tot Augustus. Tot zijn dood, drie jaar later, wordt de keizerlijke macht gedeeld tussen Marcus Aurelius en Commodus. In 178 breken er opnieuw oorlogen uit en weer moet de keizer naar de grensgebieden. Op 17 maart 180 sterft Marcus Aurelius op 59-jarige leeftijd te Bononia in een militair kamp bij de Donau, een natuurlijke dood (mogelijk ten gevolge van de pest). Hij wordt opgevolgd door zijn zoon Commodus. Marcus Aurelius was een bijzonder intelligent man, een intellectueel met een sterke hang naar vrede. Door de geschiedschrijvers van zijn tijd wordt hij ook wel "Marcus Antoninus Philosophus" genoemd (Marcus Antoninus de filosoof). Hij wordt gerekend tot de vijf "goede keizers" (de anderen zijn Nerva, Trajanus, Hadrianus en Antoninus Pius). Zij worden zo genoemd omdat ze, in tegenstelling tot hun voorgangers, erin geslaagd zijn om de steun van de senaat te krijgen. Doordat hij breekt met de traditie, die sinds Nerva bestaat, om een adoptiefzoon als opvolger te benoemen, komt er een einde aan de periode van de adoptiefkeizers. De benoeming van zijn eigen zoon tot opvolger, zonder diens enorme mentale gebreken te onderkennen, zal de grootste fout van Marcus Aurelius blijken te zijn.
Bronnen: