Keizer Caracalla

Keizer Caracalla

Klik hier voor een kaart van het Romeinse rijk (Romani Imperii imago, Antwerpen: Plantijn, 1579).

Lucius Septimius Bassianus wordt op 4 april 188 te Lugdunum (Lyon) geboren als oudste zoon van de latere Romeinse keizer Septimius Severus en de Syrische prinses Julia Domna. In 195 roept zijn vader zichzelf uit tot (adoptief) zoon van Marcus Aurelius en doopt hij zijn zoon om tot Marcus Aurelius Antoninus, wat vanaf dat moment zijn officiële naam wordt. Bij die gelegenheid krijgt hij ook de titel caesar (troonopvolger). Nog geen drie jaar later, in 198, benoemt zijn vader hem tot medekeizer.

In 202, hij is dan 14 jaar oud, trouwt hij met Fulvia Plautilla, dochter van Gaius Fulvius Plautianus, de machtige prefect van de Praetoriaanse garde. De bruiloft vindt plaats met veel pracht en praal en Plautilla krijgt na haar bruiloft de titel Augusta. Het jong getrouwde stel heeft echter een bloedhekel aan elkaar en weigert om zelfs maar de eettafel met elkaar te delen. Het huwelijk blijft dan ook kinderloos. Op 22 januari 205 wordt Plautianus, op beschuldiging van verraad, op het paleis ontboden en onder het toeziend oog van Severus en Caracalla door soldaten vermoord. Antoninus laat zich onmiddellijk scheiden van Plautilla en laat haar naar Lipari, een vulkanisch eiland bij Sicilië, verbannen. Daar wordt ze eind december 211 (vlak na Geta's dood) alsnog vermoord. Caracalla zal later opnieuw trouwen met zijn moeder Julia Domna.

Ondertussen ontstaat er steeds meer rivaliteit tussen Caracalla en zijn jongere broer Geta. Severus meent dat gebrek aan verantwoordelijkheid de oorzaak is van de slechte verhouding tussen de beide broers. Hij neemt ze daarom in 209 mee naar Brittannië waar op dat moment militaire operaties aan de gang zijn. Caracalla krijgt het bevel over de troepen terwijl Geta het toezicht krijgt over de ambtelijke bestuursapparaat. Severus benoemt Geta tot troonopvolger. De gezondheid van Severus holt in Brittannië hard achteruit en hij overlijdt op 4 februari 211 te Eboracum (het huidige York). Caracalla is dan 22 jaar oud en zijn broer Geta 21.

De broers keren terug naar Rome als elkaars medekeizer. Tussen hen bestaat echter alleen maar wantrouwen en elke vorm van samenwerking ontbreekt. Men adviseert Caracalla om zijn broer te vermoorden. Na tenminste één onsuccesvolle poging, slaagt hij eind december 211 in zijn opzet. Niet Alleen Geta wordt vermoord maar onder zijn aanhangers vindt ook een ware slachting plaats. De troepen van Caracalla houden bovendien lelijk huis in de hoofdstad. Het moorden en plunderen duurt tenminste twee weken en volgens bronnen uit die tijd laten zo'n 20.000 burgers het leven.

In het jaar 212 vinden er onder de nieuwe keizer diverse administratieve hervormingen plaats. De praetoriaanse garde ontvangt een loonsverhoging en krijgt meer rechten. Daarmee "koopt" Caracalla hun steun. Het meest opmerkelijke is echter de uitbreiding van het Romeins staatsburgerschap naar alle vrije inwoners van het rijk, ook wel de Constitutio Antoniniana genoemd. Het doel van deze actie was om meer belasting te kunnen heffen, onder meer om grootse bouwprojecten zoals de thermen van Caracalla, de tot dan toe grootste badinrichting van Rome, te kunnen financieren..

De thermen van Caracalla. De thermen hebben een oppervlakte van ruim 11 hectare. Onder de regering van Caracalla wordt met de bouw begonnen maar het project zal pas voltooid worden onder de twee laatste keizers van het Severische huis, Elagabalus en Alexander Severus. In tegenstelling tot de sobere buitenkant is het interieur rijk gedecoreerd. De vloeren en wanden zijn bedekt met marmeren mozaïken en verguld stucwerk. De witmarmeren kapitelen en kroonlijsten contrasteren met de zuilen van veelkleurig marmer, porfier en graniet. De reusachtige thermen, met gewelven die tot 30 meter hoogte reiken, bieden plaats aan wel 1600 mensen. De resten van de thermen zijn tot op de dag van vandaag bewaard gebleven. De ruïnes worden gebruikt als openlucht theater.

Ondertussen brengt Caracalla zelf weinig tijd in Rome door. In 213 begint hij aan een serie campagnes in Germanië en behaalt overwinningen op de Alemanni. Tijdens deze oorlogen gebruikt de keizer vaak een Keltische soldatencape die caracallus genoemd werd en waaraan hij zijn bijnaam 'Caracalla' te danken heeft. In 214 vertrekt hij naar het oostelijk deel van het rijk, waarbij steeds duidelijker wordt dat zijn geestelijke gezondheid sterk te wensen overlaat. Zo vereenzelvigt hij zichzelf met Alexander de Grote, stelt hij een leger op van 16.000 man verkleed als soldaten van een half millennium daarvoor en laat hij soldaten uit Sparta komen. Ook voegt hij olifanten toe aan dit kolossale toneelspel. Vervolgens laat hij de oorlogen van Troje naspelen, waarbij hij zelf Achilles is en een van zijn beste vrienden Festus. Diens dood wordt met de juiste dosis gif perfect getimed zodat zijn echte begrafenis een groots spektakel voor de gevallen Festus kan worden.

Het volgend jaar bezoekt hij Alexandrië en laat er een enorm bloedbad onder de bevolking aanrichten. Tientallen duizenden ongewapende burgers komen om in een slachtpartij die dagenlang doorgaat. Dit alles omdat sommigen hem bespot zouden hebben. Rond 216 worden de oorlogen met Parthen in het oosten steeds heviger en wordt onder andere Armenië veroverd. De Romeinse legers steken zonder veel tegenstand de Tigris over. Tijdens deze oorlogen is de weerstand tegen de krankzinnige keizer inmiddels hoog opgelopen. Zo hoog, dat hij op 8 april 217 (op 43-jarige leeftijd) bij Carrhae wordt vermoord. De moord is beraamd door Macrinus, de prefect van de praetoriaanse garde. Eén van de soldaten van de garde, Martialis, krijgt echter de schuld. Hij zou de keizer in een hinderlaag gelokt hebben. De onschuldige Martialis wordt voor zijn verraad ter dood gebracht.

Caracalla heeft maar vijf jaar geregeerd. Hij was een gestoorde en wrede heerser die zijn eigen broer vermoordde en incest pleegde met zijn moeder. Caracalla wordt opgevolgd door zijn moordenaar Macrinus die hem laat vergoddelijken.Veel van de hervormingen die Caracalla heeft doorgevoerd (zoals de loonsverhoging van de soldaten) zullen tot in lengte van jaren een last blijven voor de toekomstige keizers.