De industriële revolutie (1860 - 1900).

Willem III bestijgt de troon na het overlijden van zijn vader in 1849. Zijn lange regeringsperiode kenmerkt zich door de ontwikkeling van een klassieke agrarisch ambachtelijke samenleving naar een moderne geïndustrialiseerde maatschappij.

1860 e.v.: industriële revolutie.
Vanaf ca. 1860 komt de industriële revolutie in Nederland op gang. Relatief laat in vergelijking met andere landen. De industrialisatie, de bevolkingsgroei (van vier naar vijf miljoen inwoners tussen 1879 en 1899) en de groei van de steden, scheppen ongekende sociale problemen. Werkloosheid, armoede, drankmisbruik en kinderarbeid leveren met name in de steden schrijnende taferelen op.

1866: Luxemburg wordt onafhankelijk.
Willem III komt overeen dat het Groothertogdom Luxemburg wordt verkocht aan Frankrijk en veroorzaakt aldus bijna een oorlog tussen Frankrijk en Pruisen. Een in Londen gehouden internationale conferentie, waarbij Luxemburg onafhankelijkheid krijgt, voorkomt uiteindelijk een oorlog.

1870: Afschaffing van de doodstraf.
In 1870 wordt de doodstraf in Nederland afgeschaft voor delicten die in vredestijd zijn gepleegd. In het militaire strafrecht blijft de doodstraf echter bestaan. In 1943 wordt de toepassing zelfs verruimd. Ondanks protesten worden er 190 doodvonnissen voor Duitse en Nederlandse oorlogsmisdadigers en collaborateurs uitgesproken. Uiteindelijk zijn er 40 voltrokken. Zowel koningin Wilhelmina als koningin Juliana verleenden in de meeste gevallen gratie. De laatste executie in Nederland vond plaats op 21 maart 1952.

1873: economische crisis.
De wereldeconomie zakt in. Nederland ondervindt hiervan de gevolgen middels lagere lonen en werkloosheid, maar de opbouw van de moderne kapitalistische economie gaat gestaag door.

1874: invoering van het 'Kinderwetje'.
In 1874 wordt de eerste stap op het gebied van de arbeidersbescherming gezet door het 'Kinderwetje' van Van Houten. Het verbiedt loonarbeid van kinderen beneden 12 jaar, met uitzondering van huiselijke diensten en veldarbeid. Niemand controleerde echter de wet en het gevolg was dat ouders hun kinderen toch gewoon lieten werken. Soms wel tot zestien uur per dag.

1878: invoering van de Wet op het Lager Onderwijs.
De Wet op het Lager Onderwijs van Kappeyne van de Coppello wordt aanvaard. Dit wetsontwerp zorgt voor veel verbeteringen in het onderwijs, maar maakt de subsidiëring van het bijzonder onderwijs niet mogelijk. Dit leidt uiteraard tot protesten uit de protestante en katholieke hoek. Eén van de positieve gevolgen van de Wet op het Lager Onderwijs is de verdere daling van het analfabetisme. Dit vindt in alle provincies gelijktijdig plaats maar niet overal even snel. De 'achterblijvers' zijn Drenthe Brabant en Limburg. Drenthe is de enige provincie waar het analfabetismecijfer aan het einde van de negentiende eeuw nog steeds niet lager is dan aan het begin. In Brabant en Limburg is het vooral de plattelandsbevolking die het hoge analfabetismecijfer veroorzaakt.

1878 e.v.: agrarische crisis.
Een internationale agrarische crisis. Dit heeft tot gevolg dat er vanuit het platte land een trek naar de steden ontstaat. Met name de armsten krijgen het heel zwaar te verduren.

1879: invoering van de Arbeidswet.
Invoering van de Arbeidswet. Deze beperkt de arbeidsduur van 'jeugdige personen' (12 tot 15 jaar) en die van vrouwen tot ten hoogste 11 uren per dag. Op zondag en 's nachts mochten ze helemaal niet werken. Een arbeidsinspectie werd in het leven geroepen om toezicht te houden. Dat de volwassen mannen (van 16 jaar en ouder!) buiten enige bescherming bleven, stoelde op de gedachte dat zij voldoende 'mans' waren om zelf voor hun belangen op te komen.

1886: eerste elektriciteitscentrale in Nederland.
Aan de Kinderdijk wordt de eerste Nederlandse elektriciteitscentrale geopend. Er wordt stroom geleverd aan 295 aansluitingen in Nieuw-Lekkerland en Alblasserdam.

1890: overlijden Willem III.
Hij wordt opgevolgd door zijn dochter Wilhelmina. Haar moeder, koningin Emma, wordt aangewezen als regentes. Koningin is Emma zeer geliefd bij de bevolking. Ze is zeer begaan met het lot van zieken en zet zich in voor het bestrijden van TBC.

1894: eerste waterleiding.
In Breda wordt de eerste waterleiding tot stand gebracht. Het water werd 'getapt uit de bronnen bij de plaats Dorst.

1896: eerste auto in Nederland.
Onduidelijk is of de eerste auto werd bestuurd door een zeker notaris Bacx of door de Haagse fotograaf Adolphe Zimmermans, die op 19 Mei persoonlijk zijn Benz Victoria (een voertuig met een max. snelheid 20 km/uur) in ontvangst nam.

1898: koningin Wilhelmina.
Koningin Wilhelmina wordt gekroond op 6 september 1898 in de Nieuwe Kerk te Amsterdam.